Tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất từ thực tiễn giải quyết tại Tòa án nhân dân Quận Ngô Quyền, Thành phố Hải Phòng / Đặng Văn Tuyến; NHDKH TS Trần Quang Huy - Đặng, Văn Tuyến
1. Về lý do chọn đề tài Quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng là một trong những quận có tốc độ phát triển kinh tế cao. Theo đó, giá đất nơi đây trên thị trường luôn cao nhất trên địa bàn thành phố, giao dịch dân sự về đất đai ở quận này cũng vô cùng lớn và phức tạp, đó cũng là nguyên nhân kéo theo số lượng các tranh chấp về đất đai xuất hiện ngày một nhiều, trong đó bao gồm cả tranh chấp về chia thừa kế quyền sử dụng đất. Trong khi đó, nhận thức của người dân trên địa bàn về việc lập di chúc để phân chia di sản thừa kế còn yếu, đa phần các tranh chấp chia thừa kế đều căn cứ theo pháp luật. Thực tế giải quyết của Tòa án cũng còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, tồn đọng án về lĩnh vực này vẫn xảy ra qua các năm, án cải, án sửa còn nhiều... Bên cạnh đó, trong bối cảnh Luật đất đai năm 2013, Bộ luật dân sự năm 2015 đã được ban hành với nhiều sửa đổi, bổ sung về vấn đề chia thừa kế quyền sử dụng đất thì việc tìm hiểu, nghiên cứu, đánh giá thực trạng giải quyết tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất trên địa bàn quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng là cần thiết nhằm phát huy những kết quả đạt được và khắc phục những khiếm khuyết, tồn tại. Đây là việc làm thiết thực góp phần đưa các văn bản mới được ban hành nhanh chóng đi vào cuộc sống và phát huy tác dụng tích cực. Từ những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “Tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất từ thực tiễn giải quyết tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng” là đòi hỏi bức thiết trong bối cảnh hiện nay để góp phần giải quyết phần nào những vấn đề trong hoạt động giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất hiện nay. 2. Để thực hiện luận văn này, em chia luận văn thành 03 chương cơ bản: Trong chương 1, luận văn làm rõ những vấn đề lý luận về thừa kế quyền sử dụng đất và giải quyết tranh chấp về chia thừa kế quyền sử dụng đất. Theo đó, luận văn đã làm rõ thừa kế quyền sử dụng đất (QSDĐ) theo pháp luật là việc chuyển QSDĐ của người chết cho những người thừa kế theo pháp luật tuân theo các quy định của Bộ luật Dân sự và pháp luật đất đai và tranh chấp chia thừa kế quyền sử dụng đất theo pháp luật là tranh chấp về quyền sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong mối quan hệ thừa kế mà di sản thừa kế là quyền sử dụng. Và giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm giải quyết các tranh chấp, bất đồng mâu thuẫn giữa những người sử dụng đất với nhau hoặc giữa những người sử dụng đất với hộ gia đình, cá nhân khác trong việc xác định người có quyền thừa kế và xác định kỷ phần thừa kế quyền sử dụng đất được hưởng, bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của người được hưởng thừa kế quyền sử dụng đất; đồng thời, truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi vi phạm pháp luật về thừa kế quyền sử dụng đất. Tại chương 2 của luận văn nên thực trạng giải quyết tranh chấp về chia thừa kế quyền sử dụng đất. Quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng là một trong những quận có tốc độ phát triển kinh tế cao. Theo đó, giá đất nơi đây trên thị trường luôn cao nhất trên địa bàn thành phố, giao dịch dân sự về đất đai ở quận này cũng vô cùng lớn và phức tạp, đó cũng là nguyên nhân kéo theo số lượng các tranh chấp về đất đai xuất hiện ngày một nhiều, trong đó bao gồm cả tranh chấp về chia thừa kế quyền sử dụng đất. Song, bên cạnh đó, những vướng mắc khó khăn khi giải quyết các tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất còn do nguyên nhân chủ quan từ hai phía là cán bộ thực thi pháp luật và nhận thức của người dân trên địa bàn. Và việc giải quyết tranh chấp tại Toà án nhân dân Quận Ngô Quyền ngày càng tăng. Cụ thể đối với các tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất không phải chiếm tỷ lệ lớn nhất xong qua các năm đều có các vụ án được thụ lí và giải quyết. Điều này cho thấy, dù rằng không diễn ra với tốc độ tăng đột biết, song rõ ràng dạng tranh chấp này luôn tồn tại cùng với thực tiễn khách quan của cuộc sống. Trong chương 2 từ những vụ án cụ thể, luận văn cũng đã phân tích, từ đó chỉ ra những khó khăn, vướng mắc, những rào cản trong thực tiễn giải quyết tranh chấp về chia thừa kế quyền sử dụng đất tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền và nguyên nhân của những khó khăn vướng mắc. Tại Chương 3 của luận văn, tác giả đưa ra những giải pháp hoàn thiện trong chương 3 của luận văn. Thứ nhất, cần hoàn thiện pháp luật nội dung và pháp luật tố tụng với những nội dung: cần quy định về quá trình tố tụng một cách thống nhất, đặc biệt chú trọng hoạt đồng hoà giải cơ sở và cần có sự bổ sung các văn bản hướng dẫn nhằm đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật về thừa kế quyền sử dụng đất; đồng thời cần có những văn bản pháp luật của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn những vấn đề liên quan đến giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, cụ thể như sau: - Hướng dẫn rõ ràng về chứng minh tư cách chủ thể trong quan hệ thừa kế - Cách thức xác định công sức cho người bảo quản, quản lý di sản thừa kế - Cần có hướng dẫn cụ thể việc phân chia di sản thừa kế - Hướng dẫn cụ thể về quan hệ thừa kế quyền sử dụng đất giữa con riêng và bố dượng, mẹ kế - Cần quy định rõ về trường hợp bố mẹ đã cho con phần diện tích đất ở nhưng việc tặng cho bằng miệng nên dẫn đến tranh chấp - Hướng dẫn cụ thể về phần di sản mà một số người được hưởng nhưng không nhận, giao lại cho người quản lý, sử dụng, nhưng không được quyền chuyển nhượng để đảm bảo có cơ sở pháp lý cấp GCNQSDĐ trên thực tế. - Hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp phần di sản đã hết thời hiệu khởi kiện, - Thống nhất phương pháp xử lý đối với các trường hợp hết thời hiệu thi hành án, hết thời hiệu khởi kiện đối với một phần di sản thừa kế. Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác xét xử tại tòa án thông qua tổ chức bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ; xây dựng nội dung bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ và chú trọng nâng cao chuyên môn của đội ngũ cán bộ quản lý đất đai và tuyên truyền, phố biến pháp luật đất đai.